“The Knowledge Library”

Knowledge for All, without Barriers……….
An Initiative by: Kausik Chakraborty.

The Knowledge Library

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

अंकुश — रोक, नियंत्रण, प्रतिबंध

अंत — समाप्ति, समापन, अवसान

अंत — समाप्ति, समापन, अवसान, परिणति

अंधपरंपरा — रूढ़ि, कुप्रथा, अंधविश्वास

अंश — भाग, हिस्सा, खंड

अखंड — अविभाज्य, संपूर्ण, अटूट

अग्नि — आग, पावक, अनल, वह्नि

अग्नि — पावक, अनल, वह्नि

अज्ञान — अविद्या, मूर्खता, नासमझी

अज्ञान — मूर्खता, नासमझी, अविद्या

अटल — अविचल, दृढ़, स्थायी

अटूट — दृढ़, अखंड, अविच्छिन्न

अड़चन — बाधा, रुकावट, कठिनाई

अडिग — अचल, अटल, दृढ़

अधिकार — हक़, स्वत्व, विशेषाधिकार

अधिकार — हक़, स्वत्व, विशेषाधिकार

अनावश्यकता – निरर्थकता, अनुपयोगिता, व्यर्थता

अनिर्णय – दुविधा, असमंजस, अस्थिरता

अनिर्णीत — अनिश्चित, असमंजसपूर्ण, अधूरा

अनिवार्य – आवश्यक, जरूरी, अपरिहार्य

अनिश्चित — संदिग्ध, अस्थिर, अव्यवस्थित

अनुकरणशीलता – अनुकरण प्रवृत्ति, नकलभाव, अनुसरण

अनुकरणीय – आदर्श, प्रेरणादायक, अनुसरणीय

अनुकूलता – मेल, संगति, अनुगुणता

अनुकूलन – ढलना, समायोजन, तालमेल

अनुचित — गलत, अवैध, अनुचित

अनुपयोगी — बेकार, निष्प्रयोजन, अकारथ

अनुमान — कयास, अटकलबाज़ी, अंदाज़ा

अनुमोदन — स्वीकृति, मंज़ूरी, समर्थन

अनुमोदन – स्वीकृति, समर्थन, सहमति

अनुरोध — विनती, प्रार्थना, निवेदन

अनुशासनहीन – अव्यवस्थित, असंयमी, उच्छृंखल

अनुशीलन – अध्ययन, अभ्यास, मनन

अनुसंधानपरक – शोधप्रधान, खोजात्मक, अन्वेषणशील

अन्वेषण – खोज, अनुसंधान, तलाश

अपमान — तिरस्कार, अवमानना, बेइज्जती

अपराध — जुर्म, दोष, पाप

अपराध — जुर्म, दोष, पाप

अपरिहार्य – अनिवार्य, टालना असंभव, जरूरी

अपेक्षा — आशा, उम्मीद, प्रत्याशा

अप्रतिम – अनुपम, अद्वितीय, बेजोड़

अप्रत्यक्ष – परोक्ष, अप्रतिभासित, छिपा हुआ

अभिनव – नवीन, नूतन, नवोन्मेषी

अभिलाषा – इच्छा, कामना, आकांक्षा

अभिलाषा — कामना, आकांक्षा, लालसा

अभिव्यक्ति – अभिवचन, प्रस्तुति, प्रकाशन

अभिसरण – एकत्रीकरण, संगम, समागम

अभ्युदय – उत्कर्ष, उन्नति, प्रगति

अभ्युदय — उत्कर्ष, उन्नयन, प्रगति

अमानत — न्यास, भरोसा, धरोहर

अर्थपूर्ण — सारगर्भित, महत्वपूर्ण, उपयोगी

अवगुण – दोष, कमी, त्रुटि

अवचेतन – अचेतन, अंतर्मन, अवचेतना

अवधारणा – विचारधारा, संकल्पना, मत

अवधारणात्मक स्पष्टता – संकल्पना की स्पष्टता, बोध, समझ

अवधारणीय – ग्रहणयोग्य, समझने योग्य, बोधगम्य

अवधि — समय, काल, कालखंड

अवनति — पतन, ह्रास, गिरावट

अवबोध – समझ, बोध, ज्ञान

अवरोध – बाधा, रुकावट, अटकाव

अवरोध — बाधा, रुकावट, अवरोधन

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

अवरोधन — अवरोध, रोक, निषेध

अवलंबन – आश्रय, सहारा, आधार

अवसर — मौका, संयोग, अवसरकाल

अवसर – मौका, सुअवसर, संयोग

अवसाद – निराशा, विषाद, उदासी

अवसान — समाप्ति, अंत, लोप

अवहेलना — अनादर, तिरस्कार, अपमान

अवहेलना – उपेक्षा, तिरस्कार, अनादर

अविचल — स्थिर, अडिग, दृढ़

अविच्छिन्न — अखंड, निरंतर, सतत

अविरल – निरंतर, बिना रुके, सतत

अविराम — निरंतर, बिना रुके, सतत

अविरुद्ध – निर्बाध, अबाधित, निष्कंटक

अव्यवस्थित — अस्त-व्यस्त, बिखरा, असंगठित

अशांत — व्याकुल, बेचैन, अस्थिर

असंगत — अव्यवस्थित, बेतुका, अनुचित

असंगत – असम्बद्ध, बेतुका, अव्यवस्थित

असंगति – विसंगति, विरोधाभास, असामंजस्य

असंतोष – नाराजगी, असंतुष्टि, खिन्नता

असत्य — झूठ, मिथ्या, कपट, भ्रम

असत्य — मिथ्या, झूठ, कपट

असफलता – विफलता, पराजय, नाकामी

असफलता — विफलता, पराजय, हार

असफलता — विफलता, हार, पराजय, नाकामी

असमंजस — दुविधा, भ्रम, उलझन

असली — वास्तविक, प्रामाणिक, सत्य

असहिष्णुता – असहनशीलता, कट्टरता, असहनीयता

असाधारण – विलक्षण, अद्भुत, असामान्य

अस्त — लोप, अंत, अवसान

अस्त-व्यस्त — बेतरतीब, अव्यवस्थित, गड़बड़

अस्थिर — चंचल, डांवाडोल, विचलित

अस्मरणीय – अविस्मरणीय, यादगार, चिरस्मरणीय

अस्मरणीयता – यादगारपन, चिरस्मरणीयता, अमिटता

अस्मिता – पहचान, अस्तित्व, व्यक्तित्व

अहंकार – घमंड, दर्प, अभिमान

आकर्षकता – मनोहरता, रमणीयता, मोहकता

आकर्षण – खिंचाव, मोह, लुभाव

आकलन — अनुमान, मूल्यांकन, गणना

आकस्मिक – अचानक, अनपेक्षित, सहसा

आकांक्षा – इच्छा, लालसा, अभिलाषा

आकांक्षापूर्ति – संतुष्टि, तृप्ति, अभिलाषा-पूर्ति

आकांक्षी – इच्छुक, अभिलाषी, लक्ष्यसाधक

आकाश — गगन, नभ, अंबर, व्योम

आकाश — नभ, गगन, व्योम

आकुल – व्यग्र, बेचैन, आतुर

आकुलता – बेचैनी, व्यग्रता, अधीरता

आकृतिक – रूपात्मक, संरचनात्मक, आकृतिसंबंधी

आक्रमण — हमला, चढ़ाई, धावा

आख्यान — कथा, वर्णन, कहानी

आचारनिष्ठता – सदाचार, नैतिक आचरण, शील

आडंबर — तामझाम, दिखावा, भव्यता

आडंबर – दिखावा, बनावट, पाखंड

आडंबरपूर्ण – दिखावटी, बनावटी, कृत्रिम

आडम्बरिकता – दिखावापन, बनावट, कृत्रिमता

आतंकित — भयभीत, त्रस्त, डरा हुआ

आतुरता – व्याकुलता, उतावली, बेचैनी

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

आत्मनिर्भरता – स्वावलंबन, आत्मसहायता, स्वाधीनता

आत्मबल – मनोबल, साहस, धैर्य

आत्मविकास – आत्मोन्नति, आत्मप्रगति, आत्मसंवर्धन

आत्मविश्लेषण – आत्मपरीक्षण, आत्मचिंतन, अंतर्दृष्टि

आत्मसंयम – संयम, नियंत्रण, धैर्य

आत्मसंशय – आत्मसंदेह, हिचक, अनिश्चितता

आत्मा — जीवात्मा, प्राण, चेतना

आदेश — आज्ञा, निर्देश, हुक्म

आदेश — आज्ञा, निर्देश, हुक्म

आधार — नींव, मूल, आश्रय

आनंद — सुख, हर्ष, प्रसन्नता

आनंदित – प्रसन्न, हर्षित, उल्लसित

आपदा — विपदा, दुर्घटना, संकटकाल

आयोजन — व्यवस्था, कार्यक्रम, प्रबंध

आरंभ — प्रारंभ, शुरुआत, शुभारंभ

आरंभ — शुरुआत, प्रारंभ, शुभारंभ, उद्गम

आलस्य — सुस्ती, प्रमाद, अकर्मण्यता

आलस्य — सुस्ती, प्रमाद, अकर्मण्यता

आलोचना – समीक्षा, टीका, निंदा

आलोचनात्मक – समीक्षात्मक, टीकात्मक, विश्लेषणात्मक

आवश्यक — अनिवार्य, ज़रूरी, अपरिहार्य

आविर्भाव – प्रकट होना, उदय, प्रकाशन

आविर्भाव — प्रकट होना, उदय, प्रादुर्भाव

आवेश — उत्तेजना, वेग, भावुकता

आवेश – जोश, उन्माद, आवेग

आशंका — भय, संदेह, संभावना

आशंका – संदेह, शंका, भय

आशा — उम्मीद, अभिलाषा, आकांक्षा

आश्रय — शरण, सहारा, संरक्षण

आश्वस्ति – भरोसा, तसल्ली, विश्वास

आसक्ति — मोह, आकर्षण, लगाव

आह्लाद – प्रसन्नता, उल्लास, आनंद

इंद्रिय – ज्ञानेंद्रिय, संवेदन, अंग

इंद्रियग्राह्य – अनुभवगम्य, प्रत्यक्ष, संवेदनशील

इंद्रियसुख – भोग, विलास, कामसुख

इच्छाशक्ति – संकल्प, दृढ़ता, इच्छाबल

इच्छाशून्यता – अरुचि, उदासीनता, निष्कामता

इच्छुक – उत्सुक, अभिलाषी, आकांक्षी

इलाज — उपचार, चिकित्सा, दवा

उचित — युक्तिसंगत, सही, उपयुक्त

उत्कंठा — बेचैनी, आतुरता, उत्सुकता

उत्कंठा – व्याकुलता, बेचैनी, आतुरता

उत्कंठित – व्यग्र, बेचैन, अधीर

उत्कर्ष — श्रेष्ठता, उन्नति, चरम

उत्कर्षशील – उन्नतिपरक, प्रगतिशील, विकासोन्मुख

उत्तर — जवाब, समाधान, प्रत्युत्तर

उत्तर — प्रत्युत्तर, जवाब, समाधान

उत्तरदान — स्पष्टीकरण, जवाब, उत्तर

उत्तरदायित्व — जवाबदेही, दायित्व, जिम्मेदारी

उत्पीड़न – शोषण, अत्याचार, दमन

उत्सर्जन – निष्कासन, त्याग, बाहर निकालना

उत्साह – जोश, उमंग, प्रेरणा

उदय — उगना, प्रकट होना, अभ्युदय

उदात्त – महान, उच्चकोटि का, श्रेष्ठ

उदारचित्त – विशालहृदय, दयालु, परोपकारी

उदारता – दानशीलता, विशालता, दिलदारी

उदासी – विषाद, खिन्नता, शोक

उदासीनता — अरुचि, निष्क्रियता, बेरुख़ी

उदासीनता – तटस्थता, निष्क्रियता, बेरुखी

उद्घोषणा — घोषणा, एलान, घोषणा-पत्र

उद्देश्यबोध – लक्ष्यबोध, प्रयोजन-स्पष्टता, मकसद की समझ

उद्बोधन – जागृति, प्रेरणा, संबोधन

उद्बोधनात्मक – प्रेरक, जागृतिपरक, प्रोत्साहक

उद्भव – उत्पत्ति, जन्म, प्रादुर्भाव

उद्भव — उत्पत्ति, जन्म, प्रादुर्भाव

उद्भावना – सद्भाव, शुभेच्छा, कल्याणकामना

उद्यम – प्रयास, उद्योग, परिश्रम

उद्यमशीलता – कर्मठता, उद्योगशीलता, सक्रियता

उद्यमहीनता – अकर्मण्यता, निष्क्रियता, शिथिलता

उन्मुक्त – स्वतंत्र, मुक्त, बेपरवाह

उन्मूलन – नाश, समाप्ति, eradication

उन्मेष – विकास, उत्कर्ष, जागरण

उपकार — भलाई, एहसान, कृपा

उपकार – भलाई, एहसान, परोपकार

उपचार — इलाज, चिकित्सा, निवारण

उपद्रव – उत्पात, अशांति, हंगामा

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

उपयुक्त – उचित, अनुकूल, संगत

उपयुक्तता – संगति, उपादेयता, उपयोगिता

उपयोगितावाद – प्रयोजनवाद, लाभप्रधान दृष्टि, उपयोगपरकता

उपलब्धि – सफलता, सिद्धि, प्राप्ति

उपशमन – शांति, निवारण, शमन

उपशांत – शांत, नियंत्रित, स्थिर

उपसंस्कृति – उपसंप्रदाय, गौण संस्कृति, उपसमूह

उपसंहार – निष्कर्ष, समापन, अंत

उपादेय – उपयोगी, लाभकारी, सार्थक

उपेक्षा — अवहेलना, अनदेखी, तिरस्कार

उपेक्षित – अनदेखा, तिरस्कृत, भुलाया हुआ

उपेक्ष्य – तुच्छ, नगण्य, महत्वहीन

उमंग — उत्साह, तरंग, जोश

उलझन — दुविधा, असमंजस, परेशानी

उल्लंघन – अतिक्रमण, भंग, अवहेलना

उल्लास – आनंद, हर्ष, उमंग

उल्लेखनीय — ध्यानयोग्य, महत्वपूर्ण, विशेष

उष्ण — गरम, तप्त, गरमाया

उष्णता — ताप, गरमी, तपन

ऋतु — मौसम, कालखंड, समय-चक्र

एकनिष्ठ – निष्ठावान, वफादार, समर्पित

एकनिष्ठता – निष्ठा, समर्पण, वफादारी

एकरूपता – समानता, एकरसता, समरूपता

एकाग्रता – ध्यान, तल्लीनता, चित्तस्थिरता

एकीकृत – संयुक्त, समेकित, संगठित

एकीकृत — संयुक्त, समेकित, समन्वित

एलान — घोषणा, उद्घोषणा, ऐलान

एहसास – अनुभूति, भावना, अनुभव

ओज – तेज, प्रभाव, शक्ति

ओज — तेज, प्रभाव, शक्ति

ओजस्वी – तेजस्वी, प्रभावशाली, शक्तिशाली

औषध — दवा, भेषज, औषधि

औषधि — दवा, चिकित्सा, भेषज

औषधि — दवा, भेषज, चिकित्सा

कंटकाकीर्ण – कठिन, बाधायुक्त, जोखिमपूर्ण

कठिन — जटिल, दुष्कर, कठिनतम

कठिनतम – अत्यंत कठिन, दुष्कर, क्लिष्टतम

कठिनाई — समस्या, बाधा, अड़चन

कठिनाई – समस्या, बाधा, संकट

कठोर – निर्दय, सख्त, निष्ठुर

कठोरता – निर्दयता, सख्ती, बेरुखी

कठोरतावाद – कट्टरता, कठमुल्लापन, असहिष्णुता

कण — अंश, रेशा, कणिका

कथा — कहानी, आख्यान, वृत्तांत

कथ्य – कथनयोग्य, अभिव्यक्त करने योग्य, विषयवस्तु

कदाचित् – शायद, संभवतः, कभी-कभी

कपट — दंभ, पाखंड, छल

कपटपूर्ण – छलयुक्त, धोखेबाज, पाखंडी

करुणा — दया, सहानुभूति, ममता

कर्तव्य — दायित्व, फर्ज़, जिम्मेदारी

कर्तव्य — दायित्व, फर्ज़, जिम्मेदारी

कर्तव्यनिष्ठा – ईमानदारी, उत्तरदायित्व, निष्ठा

कर्मठ – परिश्रमी, मेहनती, उद्यमी

कर्मप्रधान – कर्मशील, क्रियाशील, कार्यपरायण

कर्मप्रधान दृष्टि – व्यवहारिक सोच, कार्योन्मुखता, क्रियाशीलता

कर्मप्रधानता – कार्यमुखी दृष्टि, व्यवहारिकता, कर्मनिष्ठा

कर्मसाधना – परिश्रम, श्रमसाध्य प्रयास, तपस्या

कल्याण – भलाई, मंगल, हित

कष्ट — पीड़ा, दुःख, वेदना

काबिलियत — योग्यता, क्षमता, दक्षता

कार्यशीलता — उपयोगिता, क्रियाशीलता, क्षमता

काल — समय, युग, अवधि

कालखंड — युग, अवधि, समयखंड

कालबद्ध सुधार – समयोचित सुधार, चरणबद्ध परिवर्तन, नियोजित उन्नयन

कालसापेक्ष – समयानुकूल, युगानुकूल, प्रासंगिक

कालातीत – शाश्वत, समयातीत, अमर

काल्पनिक — कल्पित, अवास्तविक, मनगढ़ंत

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

कुंठा – हीनभावना, मानसिक दबाव, निराशा

कुंठाजन्य – दमनजनित, अवरुद्ध, दबा हुआ

कुंठित – अवरुद्ध, दबा हुआ, संकुचित

कुप्रथा — बुरी रीति, अंधपरंपरा, रूढ़ि

कुरूप — बदसूरत, विकृत, असुंदर

कुरूप — बदसूरत, विकृत, भद्दा, असुंदर

कुशलता – दक्षता, निपुणता, योग्यता

कुशलप्रबंधन – सुव्यवस्था, दक्ष संचालन, प्रबंधन कौशल

कुशाग्र – तीक्ष्ण, तेजस्वी, प्रखर

कृतज्ञता – आभार, धन्यवाद, उपकार-स्वीकार

कृपा — अनुग्रह, दया, मेहर

कृशकाय – दुबला-पतला, क्षीणकाय, दुर्बल

कोश — निधि, खजाना, भंडार

कौतुहल – जिज्ञासा, उत्सुकता, विस्मय

कौशलयुक्त – निपुण, दक्ष, पारंगत

क्रियात्मकता – कार्यशीलता, सक्रियता, व्यवहारिकता

क्रियान्वयन – कार्यान्वयन, लागू करना, निष्पादन

क्रियाशील – सक्रिय, गतिशील, कार्यरत

क्रियाशीलता — सक्रियता, कार्यशीलता, गतिशीलता

क्रियाशीलता – सक्रियता, गतिशीलता, कार्यपरायणता

क्रोध – गुस्सा, रोष, आक्रोश

क्रोध — गुस्सा, रोष, कोप, आक्रोश

क्रोध — रोष, कोप, आक्रोश

क्षण — पल, लम्हा, क्षणिक समय

क्षमता – योग्यता, सामर्थ्य, काबिलियत

क्षमता — योग्यता, सामर्थ्य, काबिलियत

क्षय — नाश, विनाश, हानि

क्षयशील – नाशवान, नश्वर, क्षणभंगुर

क्षीण – दुर्बल, कमजोर, अल्प

क्षीणता – दुर्बलता, न्यूनता, क्षय

खंड — टुकड़ा, भाग, अंश

खजाना — कोश, निधि, भंडार

खबर — समाचार, सूचना, जानकारी

खिन्नता – उदासी, विषाद, निराशा

गंभीर – संजीदा, गहन, स्थिर

गंभीर विमर्श – गहन चर्चा, गंभीर विचार-विमर्श, चिंतन

गंभीरता – संजीदगी, गहनता, स्थिरता

गंभीरतापूर्ण – संजीदापूर्ण, विचारशील, विवेकशील

गंभीरतामय – संजीदगीपूर्ण, स्थिरचित्त, विचारशील

गंभीरार्थ – गूढ़ अर्थ, निहित भाव, तात्पर्य

गणना — हिसाब, संख्या-निर्धारण, लेखा

गतिशीलता — सक्रियता, चंचलता, गति

गत्यात्मक – गतिशील, चलायमान, सक्रिय

गरमी — उष्णता, ताप, गर्मी

गरीब — निर्धन, दरिद्र, कंगाल

गरीब — निर्धन, दरिद्र, कंगाल, अभावग्रस्त

गहनता – गंभीरता, तीव्रता, गहराई

गुरु — आचार्य, शिक्षक, उपाध्याय

गुरु — शिक्षक, आचार्य, उपाध्याय

गुलामी — दासता, पराधीनता

गुलामी — दासता, पराधीनता, अधीनता

गूढ़ार्थ – रहस्यमय अर्थ, निहितार्थ, अंतर्निहित भाव

गोपनीय — रहस्यमय, गुप्त, निज

गोपनीय – रहस्यमय, निजी, गुप्त

गौरव – प्रतिष्ठा, मान, सम्मान

गौरवमय – सम्मानपूर्ण, गौरवशाली, प्रतिष्ठित

गौरवान्वित – सम्मानित, अभिमानित, गौरवशाली

ग्रीष्मकाल — गरमी, उष्ण ऋतु, गर्मी

घनत्व – सघनता, गाढ़ापन, संकुलता

घनिष्ठ – निकट, अंतरंग, आत्मीय

घर — गृह, आवास, निवास, भवन

घृणा – द्वेष, नफरत, अरुचि

घृणा — द्वेष, नफरत, बैर

घृणा — द्वेष, नफरत, बैर, विरोध

चंचल — अस्थिर, डांवाडोल, उतावला

चंद्र — शशि, इंदु, सोम, निशाकर

चंद्र — शशि, सोम, इंदु

चलन — रिवाज, प्रचलन, परंपरा

चांस — मौका, अवसर, संभावना

चातुर्य – होशियारी, कुशलता, चपलता

चिंतन – विचार, मनन, सोच

चिंतनपरक – विचारप्रधान, मननशील, विश्लेषणात्मक

चिंतनशीलता – मननशीलता, विचारशील स्वभाव, बौद्धिकता

चिंतित — परेशान, व्यग्र, फिक्रमंद

चिंतित – व्याकुल, परेशान, उद्विग्न

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

चिकित्सा — उपचार, इलाज, उपचार-विधि

चित्रण — प्रस्तुति, वर्णन, रूपांकन

चिन्तनीय – विचारणीय, मननीय, विचारयोग्य

चिन्ताजनक – परेशान करने वाला, चिंताप्रद, आशंकाजनक

चिरंतन – शाश्वत, सनातन, नित्य

चिरकालिक – दीर्घकालीन, स्थायी, दीर्घस्थायी

चिरपरिचित – प्रसिद्ध, जाना-पहचाना, सुविख्यात

चिरस्थायी – स्थायी, दीर्घकालिक, शाश्वत

चिरस्थिर – स्थायी, अटल, दीर्घकालिक

चुस्ती — सक्रियता, फुर्ती, स्फूर्ति

चेतना – जागरूकता, होश, बोध

चेतावनी — आगाह, सावधानी-सूचना, इशारा

चेष्टा – प्रयास, कोशिश, प्रयत्न

छल — कपट, धोखाधड़ी, माया

छल – धोखा, कपट, फरेब

छलना – धोखा देना, ठगना, फरेब

छात्र — विद्यार्थी, शिक्षार्थी, शिष्य

छात्र — विद्यार्थी, शिष्य, शिक्षार्थी

जटिल – कठिन, पेचीदा, उलझा हुआ

जटिलतम – अत्यंत दुरूह, अति-कठिन, क्लिष्ट

जटिलता – कठिनाई, पेचीदगी, उलझन

जटिलतापूर्ण – पेचीदा, कठिन, उलझाऊ

जनकल्याण – लोकहित, सार्वजनिक हित, समाजसेवा

जन्म — उत्पत्ति, अवतरण, प्रादुर्भाव

जमाव — ढेर, संचय, संग्रह

जल — नीर, तोय, सलिल

जल — पानी, नीर, सलिल, तोय

जवाबदेही — उत्तरदायित्व, जिम्मेदारी, हिसाबदेही

जागरणशील – चेतन, जागरूक, सचेत

जागरित – सचेत, जागरूक, सजग

जागरूक – सजग, सतर्क, चौकस

जागरूकता – चेतना, सजगता, सतर्कता

जाड़ा — शीत, ठंड, शीतकाल

जिज्ञासा – उत्सुकता, कौतूहल, जानने की इच्छा

जिज्ञासु – उत्सुक, कौतूहली, प्रश्नशील

जिम्मेदाराना – उत्तरदायित्वपूर्ण, कर्तव्यनिष्ठ, सजग

जिम्मेदाराना रवैया – उत्तरदायित्वपूर्ण दृष्टिकोण, कर्तव्यभाव, सजगता

जिम्मेदारी – उत्तरदायित्व, दायित्व, कर्तव्य

जीवन — आयु, ज़िंदगी, जीविका

जीवन — ज़िंदगी, जीवितावस्था, आयु

जुगुप्सा – घृणा, अरुचि, वितृष्णा

जुझारूपन – संघर्षशीलता, साहसिकता, दृढ़ता

जोखिम — खतरा, संकट, आशंका

जोश — उर्जा, उत्तेजना, आवेश

ज्ञान — बोध, जानकारी, समझ

ज्ञान — बोध, समझ, जानकारी

टुकड़ा — खंड, अंश, हिस्सा

ठंडक — शीतलता, शीत, ठंड

डांवाडोल — अस्थिर, विचलित, अनिश्चित

तटस्थ – निष्पक्ष, उदासीन, निर्लिप्त

तटस्थ — निष्पक्ष, निरपेक्ष, उदासीन

तटस्थता – निष्पक्षता, उदासीनता, निर्लिप्तता

तत्परता – सजगता, तत्परभाव, सक्रियता

तथ्य — यथार्थ, सत्य, वास्तविकता

तथ्य – सच्चाई, वास्तविकता, तथ्यात्मकता

तथ्यनिष्ठ – सत्यनिष्ठ, तथ्याधारित, वास्तविक

तथ्यात्मक – वास्तविक, प्रमाणिक, यथार्थपरक

तथ्यान्वेषण – तथ्य खोज, अनुसंधान, जांच

तनाव – दबाव, खिंचाव, मानसिक बोझ

तनिक – थोड़ा, अल्प, किंचित

तन्य – फैलने योग्य, विस्तारशील, लचीला

तपन — उष्णता, ताप, गरमी

तप्त — गरम, उष्ण, दग्ध

तफ़सील — विस्तार, विवरण, ब्यौरा

तर्कसंगतता – तार्किकता, युक्तियुक्तता, औचित्य

ताजगी — नवीनता, स्फूर्ति, ताजापन

ताप — संताप, गरमी, पीड़ा

तार्किकता – युक्तिसंगतता, तर्कबुद्धि, विवेक

तिरस्कार – अवमानना, उपेक्षा, घृणा

तिरस्कारपूर्ण – अपमानजनक, अवमाननापूर्ण, उपेक्षात्मक

तीक्ष्णबुद्धि – कुशाग्र, प्रखरमति, तेजस्वी

तीव्रता – प्रखरता, तेजी, उग्रता

त्याग – बलिदान, समर्पण, त्यक्तता

त्यागी – बलिदानी, संन्यासी, विरक्त

त्रस्त — भयभीत, परेशान, आतंकित

दंड — सज़ा, दण्ड, प्रतिकार

दंड — सज़ा, प्रतिकार, दण्ड

दक्षता — निपुणता, कुशलता, प्रवीणता

दग्ध — जला हुआ, तप्त, भस्मीकृत

दमनकारी – अत्याचारी, उत्पीड़क, क्रूर

दमननीति – उत्पीड़न नीति, कठोर नियंत्रण, दमन

दर्द — पीड़ा, वेदना, कष्ट

दवा — औषधि, भेषज, औषध

दायित्वबोध – जिम्मेदारी, उत्तरदायित्व, कर्तव्यभाव

दिन — दिवस, अह्न, दिवा

दिन — दिवस, दिवा, अह्न

दिव्य — अलौकिक, अद्भुत, विलक्षण

दुःख — शोक, पीड़ा, कष्ट

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

दुःख — शोक, पीड़ा, संताप

दुरभिसंधि – षड्यंत्र, कुटिल योजना, गुप्त चाल

दुराशा — कुत्सित इच्छा, बुरी कामना, कुदृष्टि

दुरूह – कठिन, जटिल, क्लिष्ट

दुर्निवार्य – टालना असंभव, अपरिहार्य, अनिवार्य

दुर्बलता – कमजोरी, असमर्थता, हीनता

दुर्लभ — विरल, अलभ्य, कठिनप्राप्य

दुविधा — असमंजस, उलझन, भ्रम

दुश्चरित्र – बदचलन, अनैतिक, भ्रष्ट

दुष्कर – कठिन, दुर्गम, क्लिष्ट

दुष्प्रभाव – बुरा असर, नकारात्मक प्रभाव, हानि

दूरगामी – दीर्घकालिक, भविष्यपरक, व्यापक प्रभाव वाला

दूरगामी परिणाम – दीर्घकालिक प्रभाव, स्थायी असर, व्यापक परिणाम

दूरदर्शिता – भविष्यदृष्टि, विवेक, सूझबूझ

दूरदृष्टि – सूझबूझ, विवेक, दूरदर्शिता

दृढ़ — अडिग, मजबूत, स्थिर

दृढ़ता – अटलता, मजबूती, स्थिरता

दृढ़निश्चयी – संकल्पित, अटल, दृढ़

दृढ़प्रतिज्ञ – संकल्पित, अटल, दृढ़निश्चयी

दृढ़विश्वास – आस्था, पक्का भरोसा, अटल विश्वास

दृढ़संकल्प – निश्चय, अटलता, दृढ़ता

दृश्यात्मक – दृश्यरूप, प्रत्यक्ष, चित्रात्मक

देश — राष्ट्र, वतन, मातृभूमि

देश — राष्ट्र, वतन, मातृभूमि

द्वंद्व – संघर्ष, टकराव, मुठभेड़

धन — संपत्ति, दौलत, अर्थ

धन — संपत्ति, दौलत, अर्थ, संपदा

धनी — अमीर, संपन्न, धनवान

धनी — अमीर, समृद्ध, संपन्न, धनवान

धरोहर — विरासत, अमानत, निधि

धूल — गर्द, मिट्टी, रज

नदी — सरिता, धारा, नद

नदी — सरिता, नद, तरंगिणी, धारा

नवचेतना – नई जागृति, नवबोध, नवजागरण

नवाचार — नवोन्मेष, अभिनवता, नवीनता

नवीनतम – अद्यतन, नवीन, ताजा

नवीनता — नवता, ताजगी, नवाचार

नवोन्मुख – प्रगतिशील, आगे बढ़ने वाला, नवोन्मेषी

नवोन्मेष – नवाचार, नवीनता, अभिनवता

नवोन्मेषी सोच – अभिनव विचार, रचनात्मक दृष्टि, नवचिंतन

निंदा — आलोचना, भर्त्सना, तिरस्कार

निजी — व्यक्तिगत, स्वकीय, निज

निधि — कोष, खजाना, भंडार

निपटान — निस्तारण, समाधान, समापन

निपटारा – समाधान, समापन, निस्तारण

निपुणता – कौशल, दक्षता, पारंगतता

नियंत्रक — नियामक, नियंत्रित करने वाला, अंकुशकारी

नियंत्रण — संयम, अंकुश, नियंत्रणशक्ति

नियम — कायदा, विधान, विधि

नियम — विधान, कायदा, विधि

नियामक — नियंत्रक, मार्गदर्शक, संचालक

निरंतर – लगातार, सतत, अविराम

निरंतर — सतत, लगातार, अविराम

निरपेक्ष – तटस्थ, निष्पक्ष, निर्लिप्त

निरर्थक — व्यर्थ, बेकार, अर्थहीन

निरवधि – असीम, अनंत, अनवरत

निराकरण — समाधान, निवारण, निपटान

निराकरण – समाधान, निवारण, निस्तारण

निराशा — हताशा, मायूसी, निरुत्साह

निराशा – हताशा, विषाद, मायूसी

निरुद्यम – निष्क्रिय, अकर्मण्य, शिथिल

निर्णायक – प्रभावशाली, अंतिम, महत्वपूर्ण

निर्भीक – निडर, साहसी, बेखौफ

निर्माण — सृजन, रचना, गठन

निर्विवाद – स्पष्ट, निर्विरोध, सर्वमान्य

निवारण — समाधान, उपचार, निराकरण

निषेध — मनाही, रोक, प्रतिबंध

निषेधाज्ञा — प्रतिबंध, मनाही, रोक

निष्कपट – सरल, सच्चा, ईमानदार

निष्कर्षात्मक – समापनात्मक, परिणामसूचक, निष्कर्षप्रधान

निष्कामभाव – निस्वार्थता, त्यागभाव, फलरहित कर्म

निष्क्रियता – जड़ता, अकर्मण्यता, सुस्ती

निष्ठा — वफादारी, निष्ठावानता, समर्पण

निष्पक्षता – तटस्थता, निष्पक्ष भाव, ईमानदारी

निष्प्रभावी – असरहीन, निष्फल, बेअसर

निस्तारण — समाधान, समाप्ति, निपटान

निस्संदेह – निश्चित, अविवादित, स्पष्ट

नीति — सिद्धांत, आचार, मर्यादा

नीति — सिद्धांत, मर्यादा, आचार

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

नेत्र — लोचन, नयन, आंख

नैतिक प्रतिबद्धता – मूल्यबद्धता, नैतिक दायित्व, आचारसंलग्नता

नैतिकतावाद – सदाचार, मूल्यनिष्ठा, आचारवाद

नैसर्गिक – प्राकृतिक, स्वाभाविक, सहज

न्याय — इंसाफ, धर्म, फैसला

न्याय — धर्म, इंसाफ, फैसला

न्यायोचित – उचित, तर्कसंगत, न्यायसंगत

न्यास — ट्रस्ट, अमानत, निधि

न्यूनता – कमी, अभाव, अल्पता

पतन — अवनति, गिरावट, ह्रास

परवर्ती – आगामी, बाद का, अनुगामी

पराकाष्ठा — चरमसीमा, उच्चतम स्तर, सीमा

पराक्रम – वीरता, शौर्य, साहस

परावलंबन – निर्भरता, आश्रितता, सहारे पर निर्भरता

परिकल्पना – अनुमान, संकल्पना, कल्पित विचार

परिणामोन्मुखता – लक्ष्यकेंद्रितता, परिणामप्रधानता, उद्देश्यपूर्ति

परिपक्व – परिपूर्ण, प्रौढ़, विकसित

परिपूर्ण — पूर्ण, संपूर्ण, समृद्ध

परिमार्जन – सुधार, शुद्धि, संशोधन

परिवर्तन – बदलाव, रूपांतरण, परिवर्तनशीलता

परिवर्तन — बदलाव, रूपांतरण, परिवर्त्तन

परिवर्तनीय – बदलने योग्य, परिवर्तनशील, लचीला

परिशुद्ध – शुद्ध, निर्मल, स्वच्छ

परिश्रम – मेहनत, श्रम, उद्यम

परिश्रम — मेहनत, श्रम, उद्योग

परिश्रम — श्रम, मेहनत, उद्योग

परिष्करण – शोधन, परिमार्जन, सुधार

परिष्कृत – सुसंस्कृत, शुद्ध, उन्नत

परिसीमन – सीमा निर्धारण, परिसीमा, सीमांकन

परीक्षा — परीक्षण, जांच, मूल्यांकन

परीक्षा — परीक्षण, मूल्यांकन, जांच

परेशान — व्याकुल, त्रस्त, चिंतित

परेशानी — कठिनाई, संकट, समस्या

परोपकार – परहित, सेवा, उपकार

पर्यवसान – परिणति, अंत, निष्कर्ष

पर्यवेक्षण – निरीक्षण, निगरानी, अवलोकन

पर्याप्तता – पर्याप्तपन, पर्याप्त मात्रा, संतोषजनक स्तर

पर्यावरण — परिवेश, वातावरण, आस-पास

पर्वत — गिरि, शैल, नग

पर्वत — पहाड़, गिरि, शैल, नग

पल — क्षण, लम्हा, समयांश

पाखंड — ढोंग, आडंबर, दिखावा

पीड़ा — वेदना, कष्ट, यातना

पुष्टि — सत्यापन, अनुमोदन, प्रमाणन

पुष्टिकरण — सुदृढ़ीकरण, मजबूती, पुष्टि

पुष्प — सुमन, कुसुम, फूल

पूर्ण — संपूर्ण, परिपूर्ण, पूरा

पृथ्वी — धरा, वसुंधरा, धरती

पृथ्वी — धरा, वसुंधरा, धरती, मही

पोषण — पालन, संवर्धन, पुष्टिकरण

प्रकटीकरण – उद्घाटन, प्रकाशन, खुलासा

प्रकृति — सृष्टि, नैसर्गिकता, स्वभाव

प्रखर – तीव्र, तेजस्वी, ओजस्वी

प्रचलन — चलन, रिवाज, रूढ़ि

प्रचार — प्रसार, उद्घोषणा, विज्ञापन

प्रच्छन्न – छिपा हुआ, गुप्त, परोक्ष

प्रज्ञा – बुद्धि, विवेक, ज्ञान

प्रतिकूल – विपरीत, प्रतिकूलता, उल्टा

प्रतिक्रिया – उत्तर, प्रतिक्रिया-भाव, प्रत्युत्तर

प्रतिबंधात्मक — निषेधात्मक, रोक लगाने वाला, नियंत्रक

प्रतिरक्षा — बचाव, सुरक्षा, जवाबी-रक्षा

प्रतिष्ठित – सम्मानित, मान्य, प्रतिष्ठावान

प्रतीकात्मक – संकेतात्मक, प्रतीक रूपी, लाक्षणिक

प्रत्याभूति – गारंटी, आश्वासन, विश्वास

प्रत्याशा — अनुमान, आशा, संभावना

प्रथा — रीति, चलन, परंपरा

प्रदर्शन — दिखावा, प्रस्तुति, आयोजन

प्रबंध — व्यवस्था, संचालन, प्रबंधन

प्रबंधन — संचालन, व्यवस्था, नियंत्रण

प्रबल – शक्तिशाली, मजबूत, प्रभावी

प्रभाव — असर, छाप, प्रभावशीलता

प्रभावकारी हस्तक्षेप – असरदार दखल, निर्णायक भूमिका, प्रभावपूर्ण कदम

प्रभावक्षमता – असर डालने की शक्ति, प्रभावशीलता, सामर्थ्य

प्रभावशील – असरदार, प्रभावकारी, दमदार

प्रभावान्वित – प्रभावित, असरग्रस्त, प्रभावित

प्रभावोत्पादक – असरदार, प्रभावी, दमदार

प्रमाण — साक्ष्य, सबूत, निशान

प्रयास — यत्न, कोशिश, प्रयत्न

प्रयोजन – उद्देश्य, मकसद, प्रयुक्ति

प्रवणता – झुकाव, रुचि, प्रवृत्ति

प्रवीणता — दक्षता, निपुणता, कौशल

प्रवृत्त – संलग्न, सक्रिय, उद्यत

प्रवृत्तिमूलक – व्यवहारप्रधान, क्रियाशील, सक्रिय

प्रशंसनीय – सराहनीय, प्रशंसा योग्य, वंदनीय

प्रशंसा — तारीफ, सराहना, स्तुति

प्रशस्ति – प्रशंसा, सराहना, गुणगान

प्रश्न — जिज्ञासा, सवाल, पूछताछ

प्रश्न — सवाल, जिज्ञासा, पूछताछ

प्रसन्नचित्त – आनंदित, हर्षित, खुशमिजाज

प्रसार — फैलाव, विस्तार, प्रचार

प्रसार – विस्तार, प्रचार, फैलाव

प्रस्तुतीकरण — प्रदर्शन, रूपांकन, प्रस्तुति

प्राकृतिकता – सहजता, नैसर्गिकता, स्वाभाविकता

प्रादुर्भाव — आविर्भाव, उदय, उत्पत्ति

प्रामाणिक – विश्वसनीय, सच्चा, प्रमाणिक

प्रामाणिक — सत्यनिष्ठ, विश्वसनीय, असली

प्रामाणिकता – विश्वसनीयता, सत्यता, ईमानदारी

प्रार्थना — याचना, आराधना, विनय

प्रासंगिकता – संगति, औचित्य, संदर्भयोग्यता

प्रेम — स्नेह, अनुराग, ममता

प्रेम — स्नेह, अनुराग, ममता, लगाव

प्रेमासक्ति — अनुरक्ति, लगाव, आसक्ति

प्रेरक — उत्साहवर्धक, प्रोत्साहक, मार्गदर्शक

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

प्रोत्साहन – प्रेरणा, हौसला, उत्तेजन

फिजूलखर्ची – अपव्यय, व्यर्थ खर्च, दुरुपयोग

फुर्ती — चपलता, स्फूर्ति, चुस्ती

बनावटी — कृत्रिम, नकली, झूठा

बल — शक्ति, ताकत, सामर्थ्य, जोर

बहिर्मुखता – सामाजिकता, खुलापन, मिलनसारिता

बहिर्मुखी – खुला स्वभाव, सामाजिक, मिलनसार

बहुआयामी – बहुपक्षीय, विविधात्मक, बहुआयामिक

बाध्य – विवश, मजबूर, लाचार

बुद्धि — मेधा, प्रज्ञा, विवेक, मति

बुद्धि — मेधा, विवेक, प्रज्ञा

बुद्धिमत्ता – चतुराई, मेधा, प्रज्ञा

बेचैन — व्यग्र, अधीर, अशांत

बेतुका — निरर्थक, असंगत, अर्थहीन

बेरुख़ी — उपेक्षा, अनदेखी, ठंडापन

बोधगम्य – समझने योग्य, ग्राह्य, स्पष्ट

बौद्धिक – मानसिक, वैचारिक, ज्ञानात्मक

बौद्धिक परिपक्वता – विवेक, प्रौढ़ता, समझदारी

बौद्धिकता – वैचारिकता, मेधा, बौद्धिक गुण

ब्यौरा — विस्तार, विवरण, तफ़सील

भंडार — कोष, संग्रह, निधि

भय — डर, आशंका, आतंक

भय — डर, आशंका, आतंक, त्रास

भयभीत — आतंकित, डरा हुआ, सहमा

भयभीत – डरा हुआ, आतंकित, सशंकित

भव्य — शानदार, दिव्य, ऐश्वर्यपूर्ण

भस्म — राख, राखड़ी, चूर्ण

भ्रमित — उलझन में, विचलित, संशयग्रस्त

भ्रांति — गलतफहमी, भ्रम, मिथ्या

मंत्री — अमात्य, सचिव, सलाहकार

मंथन – विचार-विमर्श, चिंतन, विश्लेषण

मन — चित्त, मानस, अंतःकरण

मनगढ़ंत — झूठा, बनावटी, काल्पनिक

मनाही — निषेध, रोक, वर्जना

मनोदशा – मानसिक स्थिति, भावस्थिति, चित्तवृत्ति

मनोबल – आत्मबल, साहस, हिम्मत

मनोविकार – मानसिक विकृति, असंतुलन, विचलन

मनोवैज्ञानिक – मानसिक, मनोविज्ञान संबंधी, व्यवहारिक

ममता — वात्सल्य, स्नेह, प्रेम

मर्मस्पर्शी – हृदयस्पर्शी, भावुक, संवेदनशील

मर्यादा — सीमा, अनुशासन, शिष्टता

मर्यादा – सीमा, शिष्टता, गरिमा

मर्यादासम्मत – शिष्ट, उचित, नियमसंगत

मर्यादाहीन – असंयमी, उच्छृंखल, निरंकुश

मर्यादित – संयमित, शालीन, सुसंस्कृत

महत्वपूर्ण — आवश्यक, खास, उल्लेखनीय

मांग — आग्रह, अनुरोध, अपेक्षा

माधुर्य – मिठास, कोमलता, सौम्यता

माया — भ्रम, छल, आकर्षण

मार्ग — पथ, रास्ता, दिशा

मार्ग — पथ, रास्ता, सड़क, दिशा

मार्गदर्शन — दिशा-निर्देशन, सलाह, पथप्रदर्शन

मितभाषी – कम बोलने वाला, संयमित वक्ता, अल्पभाषी

मितव्ययिता – बचत, सादगी, संयम

मित्र — सखा, मीत, दोस्त, सुहृद

मित्र — सखा, मीत, सुहृद

मिथ्या — झूठा, असत्य, काल्पनिक

मूलभूत – आधारभूत, प्राथमिक, मूल

मूल्यपरक – मूल्यआधारित, नैतिक, सिद्धांतनिष्ठ

मूल्यहीनता – निरर्थकता, अनुपयोगिता, तुच्छता

मूल्यांकन — आकलन, परीक्षण, जांच

मूल्यांकन – आकलन, परीक्षण, परख

मृत्यु — मरण, देहांत, निधन, अंत

मृत्यु — मरण, निधन, देहांत

मेहर — अनुकंपा, कृपा, रहमत

मोह — माया, आकर्षण, भ्रांति

मौका — अवसर, चांस, संयोग

मौन — चुप्पी, नीरवता, खामोशी

मौलिक – मौलिकता, नवीन, अनूठा

मौलिकता – नवीनता, असलियत, मूलपन

यथार्थ – वास्तविकता, सच्चाई, तथ्य

यथार्थपरक – व्यावहारिक, तथ्याधारित, वास्तविकतावादी

यथार्थवादिता – वास्तविकतावाद, व्यवहारिक दृष्टि, तथ्यपरकता

यथासंभव – जितना संभव हो, अधिकतम सीमा तक, संभवतः

यथास्थिति – वर्तमान स्थिति, स्थिर अवस्था, मौजूदा दशा

यथोचित – उचित, संगत, अनुकूल

यथोत्तर – क्रमशः, आगे चलकर, पश्चात

याचना — भिक्षा, निवेदन, मांग

यातना — पीड़ा, कष्ट, वेदना

युग — कालखंड, युगांतर, समयावधि

युगानुकूलता – समयसापेक्षता, कालानुकूलता, प्रासंगिकता

युद्ध — संग्राम, रण, लड़ाई, समर

युद्ध — संग्राम, रण, समर

योग्यता – पात्रता, काबिलियत, दक्षता

योग्यतापूर्ण – सक्षम, दक्ष, काबिल

रक्षा — बचाव, प्रतिरक्षा, संरक्षण

रचनात्मकता – सृजनशीलता, नवसृजन, कल्पनाशीलता

रचनाधर्मिता – सृजनशीलता, सृजनात्मक प्रवृत्ति, नवसृजन

रज — धूल, गर्द, कण

रहमत — दया, करुणा, अनुकंपा

राख — भस्म, धूल, राखड़ी

राजा — नृप, भूप, नरेश

राजा — नृप, भूप, नरेश, महाराज

रात — निशा, रजनी, यामिनी

रात — रात्रि, निशा, रजनी, यामिनी

राहत — सहायता, आराम, संबल

रीति — प्रथा, रिवाज, परंपरा

रुकावट — बाधा, अड़चन, अवरोध

रूढ़ि — अंधपरंपरा, प्रचलन, चलन

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

रूढ़ि – परंपरा, रीति, प्रचलन

रूढ़िबद्ध – परंपरागत, जड़, रूढ़

रूढ़िवाद – परंपरावाद, कट्टरता, जड़ता

रूपांकन — चित्रण, प्रस्तुतीकरण, संरचना

रोक — बाधा, निषेध, प्रतिबंध

रोग — बीमारी, व्याधि, अस्वस्थता

रोग — व्याधि, बीमारी, अस्वस्थता

लक्ष्य — उद्देश्य, ध्येय, मकसद

लगातार — निरंतर, सतत, अविराम

लचीलेपन – अनुकूलनशीलता, लचक, अनन्यस्थिरता

लम्हा — पल, क्षण, क्षणिक समय

लाक्षणिक – संकेतात्मक, रूपकात्मक, प्रतीकात्मक

लापरवाही – असावधानी, बेपरवाही, ढिलाई

लेखा — हिसाब-किताब, विवरण, गणना

लोकप्रिय – जनप्रिय, प्रसिद्ध, लोकप्रियता प्राप्त

लोप — विलय, नाश, अंत

वक्तृत्व — भाषण-कला, वाक्पटुता, ओज

वन — अरण्य, कानन, विपिन

वन — जंगल, अरण्य, कानन, विपिन

वर्जना — निषेध, मनाही, प्रतिबंध

वर्णन — विवरण, चित्रण, व्याख्या

वर्षा — बारिश, वृष्टि, मेघवृष्टि, जलवर्षा

वर्षा — वृष्टि, बारिश, जलवर्षा

वाणी — वाक्, वचन, वाणी-शक्ति

वात्सल्य — मातृभाव, स्नेह, करुणा

वायु — पवन, समीर, अनिल

वायु — पवन, समीर, अनिल, वात

वास्तविक — यथार्थ, असली, सच्चा

विकास – उन्नति, प्रगति, अभिवृद्धि

विकास — उन्नति, प्रगति, विस्तार

विचलित — अस्थिर, व्यग्र, भ्रमित

विचारोत्तेजक – प्रेरक, मस्तिष्क-उत्तेजक, चिंतनशील

विजयोल्लास — उत्सव, हर्षोल्लास, उमंग

विद्या — शिक्षा, ज्ञान, सीख, अध्ययन

विधेयात्मक – सकारात्मक, रचनात्मक, अनुमोदनात्मक

विध्वंसक – नाशकारी, विनाशक, ध्वंसकारी

विनम्रता – नम्रता, शालीनता, सौम्यता

विनाश — नाश, ध्वंस, सर्वनाश

विरक्ति – उदासीनता, वैराग्य, आसक्ति का अभाव

विरोध — प्रतिरोध, असहमति

विरोधाभास – असंगति, विसंगति, विरोध

विलंबित – देर से, स्थगित, टला हुआ

विलक्षण — असाधारण, अनोखा, विचित्र

विलक्षणता – अद्भुतता, असामान्यता, अनोखापन

विलय — एकीकरण, लय, समापन

विवरण — ब्यौरा, विवरणिका, जानकारी

विवशता – मजबूरी, लाचारी, बाध्यता

विवादास्पद – विवादपूर्ण, संदिग्ध, विवादजनक

विवेकपूर्णता – समझदारी, सूझबूझ, विवेकशीलता

विवेकशील – समझदार, बुद्धिमान, विवेकी

विवेकसम्मत – समझदारीपूर्ण, उचित, विवेकी

विवेकहीन – मूर्ख, अविवेकी, नासमझ

विवेकाधारित निर्णय – समझदारीपूर्ण फैसला, तर्कसंगत निर्णय, विवेकसम्मत चयन

विवेचन – विश्लेषण, समीक्षा, परीक्षण

विवेचन — विश्लेषण, समीक्षा, विवरण

विशद – स्पष्ट, विस्तृत, सुस्पष्ट

विशाल — विराट, व्यापक, भव्य

विश्लेषणपरक – विवेचनात्मक, गहन परीक्षणात्मक, तर्कप्रधान

विश्लेषणात्मक – विवेचनात्मक, तर्कप्रधान, गहन

विश्वसनीय – भरोसेमंद, प्रामाणिक, सत्यनिष्ठ

विश्वसनीय — भरोसेमंद, विश्वासपात्र, प्रमाणिक

विश्वास — भरोसा, आस्था, यकीन

विश्वासघात — धोखा, दगाबाज़ी, छल

विस्तार — प्रसार, फैलाव, व्याख्या

विस्तारवादी – विस्तार समर्थक, प्रसारक, विस्तारोन्मुख

विस्तारशीलता – फैलाव प्रवृत्ति, प्रसार, व्यापकता

विस्तृतता – फैलाव, व्यापकता, व्यापक रूप

वृक्ष — तरु, पेड़, पादप

वृत्त — समाचार, विवरण, कथा

वृद्धि — बढ़ोतरी, संवर्धन, विकास

वेदना — पीड़ा, यातना, दर्द

व्यग्र — अधीर, बेचैन, चिंतित

व्यर्थ — निष्फल, बेकार, अनुपयोगी

व्यवधान – बाधा, रुकावट, अड़चन

व्यवस्थित – सुव्यवस्थित, क्रमबद्ध, सुसंगठित

व्याख्या — विवरण, विवेचन, अर्थकथन

शत्रु — अरि, दुश्मन, विरोधी, बैरी

शत्रु — अरि, बैरी, विरोधी

शरीर — देह, काया, तन

शांति — अमन, चैन, निश्चिंतता

शांति — अमन, चैन, निश्चिंतता, शान्ति

शिक्षा — विद्या, ज्ञानार्जन, अध्ययन

शिष्टता — सभ्यता, नम्रता, मर्यादा

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

शिष्टाचार – सभ्यता, नम्रता, व्यवहारकुशलता

शीत — ठंड, शीतलता, जाड़ा

शीतकाल — जाड़ा, शीतऋतु, ठंड

शीतलता — ठंडक, शीत, शीतलता

संकट — आपदा, विपत्ति, कठिनाई

संकटग्रस्त – पीड़ित, परेशान, संकट में

संकल्प – निश्चय, प्रतिज्ञा, दृढ़ता

संकेतार्थ – निहितार्थ, परोक्ष अर्थ, गूढ़ भाव

संकोच – झिझक, लज्जा, हिचक

संगठित — एकत्रित, संघबद्ध, सुव्यवस्थित

संगृहीत — संचित, संग्रहित, एकत्र

संघबद्ध — संयुक्त, संगठित, एकीकृत

संघर्षशील – जुझारू, संघर्षरत, कर्मठ

संचय — भंडार, संग्रह, जमाव

संचालक — प्रबंधक, निर्देशक, संचालनकर्ता

संचित — एकत्र, संग्रहित, जमा

संताप — ताप, कष्ट, दुःख

संतुलन – समता, संतुलित अवस्था, बराबरी

संतुलन — समत्व, बराबरी, मध्यमता

संतुलनबोध – समभाव, विवेक, स्थिरता

संतुलनशील – समभावी, स्थिरचित्त, विवेकशील

संतुलित दृष्टि – सम्यक दृष्टिकोण, विवेकपूर्ण नजरिया, तटस्थ सोच

संतोषजनक – संतोषप्रद, तृप्तिकर, उचित

संदिग्ध — शंकास्पद, अविश्वसनीय, संशययुक्त

संदेह — संशय, शक, भ्रम

संपूर्ण — पूर्ण, समग्र, अखंड

संबल — सहारा, समर्थन, आधार

संभावना — आशंका, अवसर, संभाव्यता

संभावना — आशंका, संभाव्यताएँ, अनुमान

संभावना – आशा, उम्मीद, संभाव्य

संभाव्यता — संभावना, अनुमान, आशंका

संयमित – नियंत्रित, संतुलित, मर्यादित

संयोग — मेल, अवसर, संयोगवश

संयोजन — मेल, समन्वय, जोड़

संरक्षण — रक्षा, सुरक्षा, पालन

संरचनात्मक – ढांचागत, संरचनासंबंधी, रूपरेखात्मक

संवर्धन — पोषण, उन्नयन, वृद्धि

संवर्धन – पोषण, विकास, अभिवृद्धि

संविधानसम्मत – वैधानिक, नियमसंगत, कानूनसम्मत

संवेदनबोध – भावबोध, अनुभूति, संवेदना

संवेदनशील — भावुक, कोमलहृदय, नाजुक

संवेदनशील – भावुक, सहृदय, कोमल

संवेदना — सहानुभूति, अनुभूति, भावुकता

संवेदनात्मक – भावात्मक, अनुभूतिपरक, संवेदनशील

संशयग्रस्त — संदेहपूर्ण, भ्रमित, अनिश्चित

संश्लेषण – संयोजन, समन्वय, एकीकरण

संस्कार — परंपरा, रीति, संस्कृति

संस्कृति — सभ्यता, संस्कार, परंपरा

सकारात्मक – आशावादी, रचनात्मक, अनुकूल

सकारात्मक अभिवृत्ति – आशावादी दृष्टि, सकारात्मक सोच, अनुकूल रवैया

सक्रियता — गतिशीलता, चुस्ती, क्रियाशीलता

सजगता – सतर्कता, सावधानी, जागरूकता

सतत — निरंतर, लगातार, अविराम

सत्य — यथार्थ, तथ्य, वास्तविकता

सत्य — सच, यथार्थ, वास्तविक, तथ्य

सद्भावना – भाईचारा, मेल-मिलाप, सौहार्द

सन्निकट – समीप, पास, निकट

सन्निहित – अंतर्निहित, निहित, समाहित

सफलता — विजय, कामयाबी, उपलब्धि, सिद्धि

सफलता — विजय, सिद्धि, उपलब्धि

सभा — परिषद, मंडली, सभा-समूह

सभ्यता — संस्कृति, शिष्टता, संस्कार

समग्र दृष्टिकोण – व्यापक सोच, पूर्ण दृष्टि, समन्वित नजरिया

समग्र विकास – सर्वांगीण उन्नति, बहुआयामी प्रगति, संतुलित विकास

समग्रता – पूर्णता, सम्पूर्णता, अखंडता

समत्व — समानता, निष्पक्षता, तटस्थता

समन्वय — तालमेल, संतुलन, सहयोग

समन्वय – तालमेल, सामंजस्य, संतुलन

समन्वयकारी भूमिका – सेतु की भूमिका, तालमेल साधक, जोड़ने वाला तत्व

समन्वित – तालमेलयुक्त, समायोजित, संतुलित

समय — काल, अवधि, अवसर

समय — काल, वक्त, अवधि, अवसर

समयबद्धता – समयपालन, समयनिष्ठा, समय-संवेदनशीलता

समयसंवेदनशीलता – समय की समझ, कालबोध, तत्परता

समर्थन — सहयोग, backing, सहायता

समाचार — खबर, सूचना, वृत्त

समाज — समुदाय, जनसमूह, लोक

समाज — समुदाय, जनसमूह, लोक

समाधान — निराकरण, निस्तारण, हल

समानता – बराबरी, समता, तुल्यता

समापन — समाप्ति, अंत, अवसान

समाप्ति — अंत, समापन, निस्तारण

समावेशी – सर्वग्राही, व्यापक, समेटने वाला

समीक्षा — आलोचना, परीक्षण, मूल्यांकन

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

समीचीन – उचित, संगत, तर्कसंगत

समुचित – उचित, यथोचित, न्यायसंगत

समुद्र — सागर, सिंधु, जलधि

समुद्र — सागर, सिंधु, जलधि, उदधि

समृद्धि – वैभव, खुशहाली, सम्पन्नता

समेकित — एकत्रित, संयुक्त, संगृहीत

सम्भाव्य – संभावित, संभव, अनुमानयोग्य

सम्मान — आदर, प्रतिष्ठा, मान

सरल — सहज, सुबोध, आसान

सर्वग्राही – व्यापक, समावेशी, सर्वस्वीकारी

सर्वमान्यता – सार्वभौमिक स्वीकृति, सामान्य स्वीकृति, मान्यता

सलाह — परामर्श, मशविरा, सुझाव

सहज – सरल, स्वाभाविक, सहजभावी

सहभागितापूर्ण – सहभागी, सहयोगात्मक, सामूहिक

सहयोग — सहायता, समर्थन, मदद

सहयोगी – मददगार, सहभागी, सहायक

सहवर्ती – साथ-साथ चलने वाला, संबंधित, सहचारी

सहायता — मदद, सहयोग, उपकार

सहिष्णुता – सहनशीलता, धैर्य, सहनभाव

सहृदयता – उदारता, करुणा, संवेदनशीलता

सांकेतिक – प्रतीकात्मक, संकेतयुक्त, लाक्षणिक

सांस्कृतिक चेतना – संस्कृति-बोध, सांस्कृतिक जागरूकता, सभ्यतागत समझ

सांस्थानिक मजबूती – संस्थागत सुदृढ़ता, संरचनात्मक शक्ति, स्थायित्व

साक्ष्य — गवाही, प्रमाण, पुष्टि

सामान्य — साधारण, आम, सर्वसाधारण

सारगर्भित – अर्थपूर्ण, सारयुक्त, गूढ़

सार्थक — उपयोगी, अर्थपूर्ण, सफल

सार्थक परिवर्तन – सकारात्मक बदलाव, उपयोगी परिवर्तन, प्रभावी सुधार

सार्थक हस्तक्षेप – प्रभावी दखल, उपयोगी हस्तक्षेप, सकारात्मक भूमिका

सार्थकता – उपयोगिता, अर्थवत्ता, महत्व

सार्थकवाद – उपयोगितावाद, अर्थप्रधान दृष्टि, प्रयोजनवाद

सार्वकालिक – शाश्वत, सदा के लिए, चिरस्थायी

सार्वजनिक — जनसामान्य, खुला, सार्वजनीन

सार्वजनिक सरोकार – जनसंबंधी विषय, लोकहित, सामाजिक चिंता

सार्वजनिक हित – लोककल्याण, जनहित, सामाजिक भलाई

सार्वभौमिक – वैश्विक, सर्वमान्य, विश्वव्यापी

सार्वहितैषी दृष्टि – जनकल्याणकारी सोच, लोकमंगल भावना, सामाजिक हित

सावधानी — सतर्कता, चौकसी, एहतियात

साहस — वीरता, पराक्रम, हिम्मत

साहस — वीरता, हिम्मत, धैर्य, पराक्रम

साहसिक – वीर, निर्भीक, निडर

सिद्धांतनिष्ठा – मूल्यनिष्ठा, आदर्शवाद, सिद्धांतपरायणता

सुंदर — रमणीय, मनोहर, आकर्षक

सुंदर — रमणीय, मनोहर, सुहावना, आकर्षक

सुगम्य – सुलभ, आसान, पहुँच योग्य

सुदृढ़ – मजबूत, ठोस, दृढ़

सुरक्षा — हिफ़ाज़त, बचाव, रक्षा

सुलझा हुआ – परिपक्व, विवेकशील, समझदार

सुलभ — सहजप्राप्य, आसान, सरल

सुव्यवस्थित — क्रमबद्ध, संगठित, व्यवस्थित

सुसंगठितता – सुव्यवस्था, संगठनबद्धता, क्रमबद्धता

सुसंगत – तार्किक, संगत, मेलयुक्त

सुसंस्कृतता – शालीनता, सभ्यता, संस्कृति-बोध

सुस्पष्टता – स्पष्टता, पारदर्शिता, बोधगम्यता

सूक्ष्म — महीन, बारीक, लघु

सूक्ष्मता – बारीकी, गहनता, सूक्ष्म भाव

सूक्ष्मदर्शी – बारीक समझने वाला, गहन, सूक्ष्म

सूक्ष्मबुद्धि – पैनी समझ, गहरी सूझ, विवेक

सूचना — जानकारी, संदेश, खबर

सूर्य — रवि, आदित्य, दिनकर

सूर्य — रवि, भानु, आदित्य, दिनकर

स्थायित्व – स्थिरता, टिकाऊपन, निरंतरता

स्थायी समाधान – दीर्घकालिक उपाय, टिकाऊ हल, स्थिर निवारण

स्थायीत्वबोध – टिकाऊपन की समझ, निरंतरता, स्थिरता

स्थिरचित्त – धैर्यवान, संतुलित, अविचल

स्पष्टीकरण — व्याख्या, सफ़ाई, स्पष्टता

स्फूर्ति — चुस्ती, फुर्ती, उत्साह

स्फूर्ति – ताजगी, चुस्ती, उत्साह

स्वतंत्रचेता – स्वविचारी, आत्मनिर्भर विचारक, मुक्तमना

स्वतंत्रता – आज़ादी, मुक्ति, स्वाधीनता

स्वतंत्रता — आज़ादी, स्वाधीनता

स्वतंत्रता — आज़ादी, स्वाधीनता, मुक्ति

स्वतःस्फूर्त – स्वाभाविक, सहज, स्वतः उत्पन्न

स्वविवेक – आत्मबोध, निजी विवेक, अंतरात्मा की समझ

स्वाभाविक अनुकूलन – सहज ढलाव, प्राकृतिक समायोजन, तालमेल

स्वाभाविकता – सहजता, नैसर्गिकता, प्राकृतिकता

स्वाभिमान – आत्मसम्मान, गौरव, आत्मगौरव

स्वायत्तता – स्वशासन, स्वतंत्रता, आत्मनिर्णय

स्वास्थ्य — आरोग्य, तंदुरुस्ती, कुशलता

स्वीकृत – मान्य, अनुमोदित, स्वीकार्य

स्वेच्छा – इच्छा, मर्जी, स्वभाव

स्वेच्छाचार – मनमानी, निरंकुशता, मनोवृत्ति

स्वैच्छिक सहभागिता – स्वेच्छा से भागीदारी, आत्मप्रेरित सहयोग, voluntary involvement

हठ – जिद, ज़िद्द, दुराग्रह

हठधर्मिता – ज़िद, दुराग्रह, कट्टरता

हतोत्साहित – निराश, हताश, मनोबलहीन

हर्ष – आनंद, प्रसन्नता, उल्लास

हस्तक्षेपकारी – दखल देने वाला, प्रभाव डालने वाला, सक्रिय

हितकारी – लाभकारी, उपयोगी, कल्याणकारी

हितोन्मुख नीति – जनहितकारी नीति, कल्याणपरक दृष्टि, लाभोन्मुख सोच

हिसाबदेही — जवाबदेही, उत्तरदायित्व, उत्तरदान

हिस्सा — भाग, अंश, शेयर

महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द Synonyms in Hindi

हीनता – तुच्छता, कमजोरी, न्यूनता

हृदय — उर, दिल, हिय

हृदयंगम – समझ में आने योग्य, स्पष्ट, ग्राह्य

हृदयग्राही – आकर्षक, प्रभावशाली, मन को छूने वाला

हृदयस्पर्शी – मार्मिक, भावुक, मर्मस्पर्शी

हेतुपूर्ण – उद्देश्यपूर्ण, कारणयुक्त, सार्थक

हेय – तुच्छ, नीच, घृणित

ह्रास — क्षय, अवनति, कमी

Also Read: Interesting Facts in Hindi

Sign up to Receive Awesome Content in your Inbox, Frequently.

We don’t Spam!
Thank You for your Valuable Time

Share this post

error: Content is protected !!